Kur do të rishkruhet Enciklopedia?

Fatmir Sulejmani

Fatmir Sulejmani

Në shtator të vitit 2009, kur u botua “Enciklopedia” maqedonase, e cila, për shkak të protestave shqiptare, u tha se do të tërhiqet gjersa të përgatitet version i përmirësuar, shkruajta artikullin me të cilin porosita lexuesit që të mos mbajnë shpresa të kota, sepse një gjë e tillë nuk do të ndodhte. Mjerisht, parashikimi doli i saktë, sepse pamfleti në fjalë u hoq pro forma nga qarkullimi për të vazhduar de facto shpërndarjen klandestine, ashtu si i konvenonte pushtetit albanofob.

Sot, ndërkaq, shpresa se qeveria properëndimore e z. Zaev vërtet synon ndërtimin e një shteti demokratik, ku shqiptarët duhet t’i gëzojnë të drejtat individuale dhe etnike, lind idenë e nevojës së eliminimit të gjithë gjeneratorëve të krizave ndëretnike, ku gjithsesi bën pjesë dhe enciklopedia që përbuz personalitetet shqiptare, shtrembëron faktet historike dhe përvetëson trashëgiminë tonë shpirtërore e materiale.

Ja pra përse duhet të rishkruhet nga e para enciklopedia e përgatitur për trashjen e paragjykimeve për ne, brenda dhe jashtë vendit.

Po ndalemi sot te përfshirja e krijuesve letrarë shqiptarë në Enciklopedi, për të kuptuar hilenë e maskuar me mjeshtri. Kështu, në shikim të parë, mund të fitojmë përshtypjen sikur ata nuk u lanë krejtësisht jashtë vëmendjes, sepse në total janë 27 zëra, që nga Rexhep Voka e gjer te brezi krijues i viteve të ‘90-ta. Megjithatë, Enciklopedia la jashtë emra shumë domethënës të letërsisë shqipe në Maqedoni, si: Haki Stërmilli (romansieri i hershëm nga këto troje…), Sadudin Gjura (poeti i talentuar që u eliminua në mënyrë tinzare dhe u la me muaj i pavarrosur në bjeshkët e Sharrit …), Mahmud Hysa e Agim Vinca (krijues e studiues të  letërsisë…), Rahmi Tuda e Nuhi Vinca (studiues të folklorit shqiptar…), Halit Basha, Mustafa Laçi, Nexhat Pustina, Murtezan Arifi, Salajdin Salihi, Lulëzim Haziri (shkrimtarë e poetë të njohur…) dhe një numër të konsiderueshëm krijuesish të tjerë, që do të duhej të zinin vend në faqet e Enciklopedisë, duke pasur parasyshë kualitetet e zërave të përfshirë të etnive të tjera, si puna e krijuesve maqedonas, serbë e turqë.

Ndryshe nga letërsitë tjera, letërsia shqipe që krijohet në Maqedoni u kundrua me dioptri shumë negative. Ajo u nda nga pjesa tjetër e letërsisë sonë dhe u vu në kontekst të minimizimit të vlerave të krijuara prej tyre, me kujdesin që asgjë të mos dilte jashtë kornizës së paraparë për ta. Kështu, autorë eminentë si Murat Isaku e Abdylazis Islami u barazvlerësuan për nga sasia dhe cilësia e të dhënave me krijues minorë të përkatësive të tjera etnike. Natyrisht, kjo nuk ndodhi me kolegët maqedonas të brezit të tyre me arritje të parafërta, si Sllavko Janevski, Radovan Pavllovski e ndonjë tjetër.

Dëshminë e minimizimit të vlerave të letërsisë shqipe e kuptojmë edhe nga mënyra e trajtimit të arritjeve tona të shënuara në fushat tjera të jetës. Bie fjala, në faqet e Enciklopedisë maqedonase, personalitete si Nëna Terezë, Ferid Murati e ndonjë tjetër… janë pa përkatësi etnike, kurse Leka i Madh, Jan Kukuzeli…, figura të famshme historike e luftëtarë të dëgjuar arvanitas në përkatësinë etnike të të cilëve mund të thirremi edhe ne, duke iu referuar librave të shumtë botërorë që i lidhin emrat e tyre me shqiptarët, janë dhënë me përkatësi etnike maqedonase;

nuk ekziston asnjë zë për Qiriazët e famshëm, apo për Kumbarët, të shndërruar sot në Kirijazovskë e Kumbarovskë…; asnjë e dhënë mbi trashëgiminë kulturore materiale të shqiptarëve; asnjë fjalë e vetme për shqiptarët ortodoksë të Rekës së Gostivarit, nga radhët e të cilëve kanë dalë akademikë, poetë, krijues, gazetarë, studiues të shquar…, që vetëm tani së fundmi kanë nisur ta pranojnë ndërdhëmbshëm të vërtetën e hidhur mbi asimilimin e tyre…; shtremberohen të dhënat për kishat katolike e ortodokse dhe manastiret e teqetë bektashiane shqiptare, si Shën Ndaumi, Shën Nikolla, Jovan Bigorski, Harabati Baba… dhe rolin e tyre në historinë shqiptare…; nuk thuhet asnjë fjalë për kullën e moçme shqiptare në oborin e parlamentit të Maqedonisë, ku thonë se ka banuar një kohë prijësi i luftëtarëve liridashës shqiptarë Isë Boletini; asnjë e dhënë për shtëpinë monumentale të Halim Beut apo të Xhafer Sulejmanit të Tetovës…;

asnjë zë mbi kompleksin unikat të pashallarëve të Tetovës…; asnjë e dhënë për polifoninë shqiptare – brendin tonë të mbrojtur nga UNESKO-ja, që kultivohet me shekuj edhe në Prespë e Strugë; asgjë për muzikën karakteristike dyzërëshe kërçovare; nuk përmendet fare këngëtarja e parë e njohur shqiptare në Maqedoni – Gonxhe Manaku (në dokumente zyrtare Manakovski); shtrembërohen të dhënat për personalitetet si kardiologu i famshëm Jusuf Rexhepi, apo mësuesi atdhetar Azem Morana; heshtet emri i ndritur i intelektualit dhe prefektit të parë të Tetovës – Shaip Kamberit, të vrarë në mënyrë barbare nga partizanët më 1945…; për ironi, nuk ka asnjë rresht të vetëm për albanologun më të spikatur të këtyre trevave – Profesor Remzi Nësimin, ndërkohë që janë shkruar penegjerikë për tipa me CV shumë modeste profesionale…

Kur flitet për arsimin e lartë shqip në Maqedoni, ofrohet hapësira e duhur vetëm për personalitetin e  Maks Van Der Shtulit (themeluesit të UEJL, Tetovë), po nuk përmendet fare Profesor Fadil Sulejmani – themeluesi i Universitetit publik Shtetëror të Tetovës, që, pa dyshim, simbolizon shpresën e rritës së shqiptarëve të mbetur në kufijtë e Maqedonisë etj. U relativizua dhe tkurr maksimalisht madje edhe kryengritja e Dervish Carës (1873-1877), njëra ndër betejat më të përgjakshme antiosmane, me shtrirjen më të gjerë gjeografike dhe me afro 200.000 kryengritës shqiptarë. Shqiptarëve madje nuk u takojnë as faltoret e vjetra muslimane të ndërtuara me paratë dhe djersën e tyre, sepse edhe ato na qenkan të kohës otomane dhe për rrjedhojë më shumë të turqve sesa tonat…

Me një fjalë, është heshtur gjithçka shqiptare, sepse gjithçka e trashëguar si ndodhi e bukur në të kaluarën duhej t’i takojë vetëm kombit biblik të Gruevskit. Është heshtur gjithçka e vlefshme dhe e denjë për një enciklopedi serioze, sepse ashtu e deshi projekti, që pati për qëllim ishullzimin e letërsisë sonë dhe prezantimin e saj si letërsi e re dhe e patraditë, gjithsesi më e re dhe më pa themel se letërsia maqedonase; epërsinë racore e kulturore të maqedonasve ndaj shqiptarëve; mbjelljen e kompleksit të vlerës së ultë dhe të vetëdijes së shoqërisë ardhacake, me kulturë          rastësore, me kontribute modeste dhe me prurje triviale…; imponimin e idesë së kulturës inferiore dhe pa të kaluar, të kulturës pa rrënjë dhe, për rrjedhojë, edhe pa të ardhme.

Enciklopedia, pra, u bë fund-e-krye në funksion të propagandës dhe krijimit të miteve të lavdisë për vetveten dhe miteve të djallëzimit të të tjerëve, fund-e-krye e sunduar nga tendencat zhvlerësuese të shqiptarëve, nga njëra anë dhe nga tendenca e ikonografizmit të maqedonasve nga ana tjetër. Thjesht është një përrallë mitologjike e një etnie të mohuar nga të gjithë fqinjët e saj, përveç shqiptarëve, të cilët, në vend se të respektoheshin për këtë gjest, që shpesh i kapërcen kufijtë e naivitetit, u përçmuan në vazhdimësi, gjë që erdhi si pasojë e kompleksit që zakonisht ka i përbuzuri, sa herë që kërkon ta shfryejë hakërrimin mbi më të dobëtit se vetja…

Shkrimi është shkruar enkas për Portalb.mk. Të drejtat e publikimit i kanë vetëm ©Portalb.mk dhe autori, sipas marrëveshjes mes tyre.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Të nderuar komentues! Duke mos dashur të cenojmë opinionet tuaja, lutemi që ato të mos përmbajnë gjuhë të urrejtjes, fyerje dhe ofendime personale dhe të jenë në lidhje me shkrimin, apo temën për të cilën komentohet. Në të kundërtën, nuk do të publikohen. Ju falenderojmë që na ndiqni dhe ju ftojmë të vazhdoni të jeni pjesë e Portalb.mk

*

VERZIONI DESKTOP