ASKUJT MOS I TREGONI SE JENI PREJ FISIT TË XHOJSIT

Salajdin Salihu

Salajdin Salihu

I krisur, dele e zezë, i padëshiruar, skandaloz, amoral. Kështu dukej Xhojsi në sytë e qytetit të lindjes. As Xhojsi s’i ngeli hakut. Dublinin e quajti si “qendër e paralizës”. Pak para vdekjes, megjithatë, tha se Dublinin e kishte të gravuar në zemrën e tij.

Motrat vazhdonin të thoshin: “Asnjëherë, askujt mos i tregoni se jeni prej fisit të Xhojsit”.

Kur u botua “Uliksi” disa e quajtën shkrimtarin si “baba të modernizmit”, “gjeniu më i madh i shekullit njëzet”, kurse vepra u cilësua si “romani më i rëndësishëm i mijëvjeçarit”, “kulmi i të gjithë romaneve”, “romani më i përsosur”.

Të tjerë e përçmuan. Jejts-i tha se Xhojsi kishte imagjinatë kolosale, por ajo gjendej tek “gjeniu liliput i letërsisë”. Dikush e krahasoi “Uliksin” me një “regjistër telefonash”. Një gazetë britanike e quajti “i çmenduri pervers”, që shkruan “libra pornografikë”. Heminguej mezi arriti që të fuste në Amerikë disa ekzemplarë nga vepra që vazhdonte të ishte e ndaluar.

Lexuesit vazhdojnë të thonë: “Uliksi është i vështirë për lexim”, por sipas Xhojsit nëse “Uliksi” nuk ishte për lexim, atëherë as jeta nuk ishte për ta jetuar. “Nëse nuk e kuptoni, atëherë lexojeni me zë, me aksent të Dublinit, që ta kuptoni më qartë”.

Libri “Dublinasit”, gjithashtu, u refuzua nga shumë shtëpi botuese, për shkak të shprehjeve “amorale”. Xhojsi thoshte: “Nuk kam faj që Irlanda kundërmon dhe ky kundërmim mund të nuhatet në rrëfimet e mia”. Botuesi i tij e dogji tirazhin e librit, i dha Xhojsit dyfishin e honorarit, vetëm që të shporej sa më larg.

Xhojsi kishte shkuar shumë larg. Më larg se të tjerët. Ai është gjeniu të cilin e dëshiron secila kohë, ndonëse qyteti i lindjes dhe Nora kishin qenë indiferent ndaj tij. Nora, pasi kishte lexuar dy faqe të “Uliksit”, i quajti marrëzira.

Ndërmjet Xhojsit dhe Norës kishte lidhje emocionale, por jo edhe intelektuale. Shkrimtari dhe vajza nga provinca ishin takuar rastësisht, por ajo asnjëherë s’e ndjeu praninë e një botë të magjishme, të çuditshme. Ajo nuk e pa gjeniun, por njeriun i cili s’e bënte asnjë hap pa të. Xhojsi nuk i premtoi martesë, sepse kjo fjalë i ngjallte neveri, por e dashuroi marrëzisht. Në një tregim u frymëzua nga dashuria e parë e Norës në vendlindjen e saj. Nora krahasohet edhe me Molli Bloom-in tek “Uliksi”, por ajo thoshte: “Ne nuk ngjajmë, sepse ajo është më e trashë se sa unë”.

Xhojsi, ky frikacak i madh, që tmerrohej nga vetëtima, ky adhurues i verës së bardhë, që e krahasonte me “elektricitetin“, ndërkaq për verën e kuqe thoshte se ishte “e rëndë si bifteku”, kishte vetëm një pasion: shkrimin. Besonte në një shenjtni: fjalën. Ai fliste rrjedhshëm disa gjuhë. Dinte mijëra fjalë shqipe, kineze, hebreje, arabe.

Xhojsi xhepat i kishte plot me letra, kurse “hieroglifët” e tij mezi i deshifronte me një thjerrëz, ngase vuante nga shikimi i dobët, madje, herë pas here, ishte pothuajse i verbër. Megjithatë, askujt nuk ja diktoi mendimet. “Derisa shkruaj dora ime i kap mendimet në fluturim”, thoshte.

Ai shpesh zgjohej natën që të shkruante. Shkruante pa orar. Mendimet i vinin pa paralajmërim. Ky ritual e çmendte Norën, që nuk ja honepste“marrëzitë e pakuptueshme”, derisa kishte mundësi “të bënte karrierë si këngëtar”.

Shkrimtari shpesh keqkuptohet. Shpesh duket i marrë apo i cektë, ta zëmë, kur shkruan për ngjarje përditshmërie, por madhështia e tij është diku tjetër: tek gjellët me shajni e fantazma. Me kalimin e kohës bëhet frymë që shëtit nëpër shekuj, si Agasfer, për ta shpjerë larg diçka të përjetshme, gatuar në trurin e “krisur”.

Sot Dublini feston “Ditën e Blumit”. Është festë në shumë qytete të botës. Aktorët lexojnë pjesë nga “romani i romaneve”. Dublini, që dikur ishte mosmirënjohës, tani krenohet me Xhojsin, banorin e botës së epërme; njeriun që atdhe e kishte letërsinë. U tha, madje, se nëse Dublini do të shkatërrohej, ai do të mund të ndërtohej me ndihmën e “Uliksit”.

Shkrimi është shkruar enkas për Portalb.mk. Të drejtat e publikimit i kanë vetëm ©Portalb.mk dhe autori, sipas marrëveshjes mes tyre

Leave a Reply

Your email address will not be published.

*

Të nderuar komentues! Duke mos dashur të cenojmë opinionet tuaja, lutemi që ato të mos përmbajnë gjuhë të urrejtjes, fyerje dhe ofendime personale dhe të jenë në lidhje me shkrimin, apo temën për të cilën komentohet. Në të kundërtën, nuk do të publikohen. Ju falenderojmë që na ndiqni dhe ju ftojmë të vazhdoni të jeni pjesë e Portalb.mk

VERZIONI MOBIL